Verimlilik Artırıcı Proje (VAP) Desteği Nedir? 2027 Başvuru...
Verimlilik Artırıcı Proje (VAP) desteği, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının enerji tüketimini az...
Devamını OkuKompresör ve basınçlı hava sistemlerinde enerji tasarrufu: kaçak tespiti, basınç düşürme, atık ısı geri kazanımı, değişken hız ve kontrol önlemleri.
Sanayide kompresör ve basınçlı hava sistemlerinde enerji tasarrufu; hava kaçaklarının giderilmesi, sistem basıncının ihtiyaç kadar düşürülmesi, kompresörün ürettiği atık ısının geri kazanılması ve kompresörlerin talebe göre doğru kontrol edilmesiyle sağlanır. ABD Enerji Bakanlığının (DOE) basınçlı hava kılavuzuna göre bakımı zayıf sistemlerde kaçaklar kapasitenin yüzde 20 ile 30'unu tüketebilir. Aynı kaynağa göre kompresörün çektiği elektriğin yüzde 80 ile 93'ü ısıya dönüşür ve bu ısının önemli kısmı geri kazanılabilir. Bu önlemlerin çoğu düşük yatırımlıdır ve doğru ölçümle önceliklendirildiğinde kısa sürede geri döner.
Basınçlı hava, sanayide en pahalı enerji taşıyıcılarından biridir; çünkü kompresöre verilen elektriğin büyük kısmı havayı sıkıştırırken ısıya dönüşür ve uç noktaya ulaşan faydalı iş oldukça küçüktür. Bu nedenle kompresör dairesi, birçok fabrikada elektrik faturasının kayda değer bir kalemini oluşturur.
Basınçlı havanın maliyeti kullanıcılar tarafından genellikle görülmez. Açık kalan bir hortum veya sızdıran bir bağlantı göz önünde olmadığı için, kaybın parasal karşılığı ancak ölçüm yapıldığında ortaya çıkar.
Enerji Kaynaklarının ve Enerjinin Kullanımında Verimliliğin Artırılmasına Dair Yönetmeliğin 10. maddesi de etüt ve projelerde öncelikle dikkate alınacak önlemler arasında atık ısı geri kazanımını, elektrik tüketiminde kayıpların önlenmesini ve otomatik kontrol uygulamalarını sayar.
Basınçlı hava kaçakları, en hızlı geri dönüş sağlayan tasarruf alanıdır. DOE kılavuzuna göre iyi bakımlı bir sistemde kaçak oranı kompresör kapasitesinin yüzde 5 ile 10'unun altında olmalıdır; bakımı zayıf sistemlerde bu oran yüzde 20 ile 30'a çıkabilir.
Kaçaklar çoğunlukla bağlantı elemanlarında, hızlı kaplinlerde, hortumlarda, filtre ve regülatörlerde, kondens tahliye vanalarında ve kullanılmayan hat uçlarında oluşur. Tespit için yaygın yöntemler şunlardır:
Kaçak giderme tek seferlik bir iş değildir. Tespit edilen noktaların etiketlenmesi, onarımların kayıt altına alınması ve taramanın periyodik olarak tekrarlanması gerekir; aksi halde kaçak oranı zamanla eski seviyesine döner.
Sistem basıncını gerçek ihtiyaca indirmek, yatırım gerektirmeden tasarruf sağlayan önlemlerden biridir. DOE'nin pratik kuralına göre yaklaşık 7 bar (100 psig) seviyesindeki sistemlerde çıkış basıncındaki her 2 psi (yaklaşık 0,14 bar) düşüş, tam yükte enerji tüketimini yaklaşık yüzde 1 azaltır.
Basınç düştüğünde kaçaklar ve regülatörsüz kullanımlar da daha az hava tüketir. DOE, bu dolaylı etkiyle birlikte toplam azalmanın her 2 psi için yüzde 1 ile 1,6 arasında olabileceğini belirtir.
Basınç düşürmeden önce şu sorular yanıtlanmalıdır:
DOE, kompresör çıkışı ile kullanım noktaları arasındaki basınç düşüşünün kompresör çıkış basıncının yüzde 10'undan çok daha az olmasını önerir. Yüksek basınç düşüşü, kompresörün gereğinden yüksek basınçta çalıştırılmasının en yaygın nedenlerinden biridir.
Kompresörde atık ısı geri kazanımı, sıkıştırma sırasında oluşan ısının ortam havasına atılmak yerine bir ısı değiştirici ile proses suyu, kullanım suyu veya ortam ısıtmasında kullanılmasıdır. DOE'ye göre endüstriyel bir hava kompresörünün kullandığı elektriğin yüzde 80 ile 93'ü ısıya dönüşür ve uygun tasarlanmış bir geri kazanım ünitesi bu ısının yüzde 50 ile 90'ını faydalı işe çevirebilir.
Yağlı vidalı kompresörlerde yağ devresine yerleştirilen plakalı ısı değiştiricilerle sıcak su elde edilebilir. Hava soğutmalı kompresörlerde ise sıcak egzoz havası kanallarla kış aylarında üretim alanına veya depoya yönlendirilebilir.
Geri kazanımın ekonomik olması için ısının kullanılacağı bir ihtiyacın yakında ve aynı zamanlarda bulunması gerekir. Kazan besi suyunun ön ısıtılması, yıkama suyu ve personel sıcak suyu tipik kullanım alanlarıdır. Kazan tarafındaki etkiyi değerlendirmek için kazanlarda enerji verimliliği hesaplamaları yazımıza bakabilirsiniz.
Değişken hızlı sürücülü (VSD) kompresörler, hava talebi gün içinde belirgin şekilde dalgalanan tesislerde avantajlıdır. Sabit hızlı bir kompresör boşta çalışırken de elektrik çeker; değişken hızlı kompresör ise motor devrini talebe göre ayarlayarak boşta çalışma kayıplarını azaltır.
Birden fazla kompresörün bulunduğu dairelerde merkezi kontrol sistemi, makinelerin aynı anda kısmi yükte çalışmasını önler. Genellikle sabit hızlı kompresörler taban yükü karşılarken, değişken hızlı bir kompresör dalgalı yükü takip edecek şekilde sıralama yapılır.
Talep profili ölçülmeden değişken hızlı kompresör almak her zaman doğru sonuç vermez. Sürekli tam yükte çalışan bir tesiste sürücünün sağlayacağı fayda sınırlı kalabilir.
Kaçak, basınç ve kontrol dışında, basınçlı hava sisteminin verimini etkileyen birçok ayrıntı vardır. Öne çıkan önlemler şunlardır:
Etkili bir basınçlı hava verimliliği çalışması, ölçümle başlar ve sonuçların izlenmesiyle tamamlanır. Tipik bir yol haritası şöyledir:
Bu çalışma, kapsamlı bir enerji etüdünün parçası olarak yapıldığında kompresör dairesi diğer sistemlerle birlikte değerlendirilir. Etüdün genel yaklaşımı için detaylı enerji etüdü ile tasarruf potansiyellerinin belirlenmesi yazımızı inceleyebilirsiniz.
Evet. Sistem basınç altında tutulduğu sürece kaçaklar hava tüketmeye devam eder ve kompresör bu kaybı karşılamak için çalışır. Mesai dışında sistemi kapatmak veya basıncı düşürmek bu kaybı önemli ölçüde azaltır.
Basınç, en kritik tüketicinin gerçek ihtiyacının altına düşürülmemelidir. Kademeli düşürme ve uç noktalarda ölçümle, üretimi etkilemeden uygun seviye bulunabilir.
Teknik olarak çoğu kompresöre uygulanabilir, ancak ekonomik olması için geri kazanılan ısıyı kullanacak bir ihtiyacın bulunması gerekir. Sıcak su veya ortam ısıtması ihtiyacı yoksa yatırımın geri dönüşü uzar.
Mevcut tesiste ölçülebilir enerji tasarrufu sağlayan basınçlı hava iyileştirmeleri, VAP programının amacına uygun projelerdendir. Başvurunun kabulü, dönemin başvuru ilanındaki kriterlere ve işletmenin ISO 50001, enerji yöneticisi gibi ön şartları sağlamasına bağlıdır.
Güç tüketimi ve basınç sürekli izlenebiliyorsa en iyisi aylık değerlendirmedir. Kaçak taramasının ise tesisin büyüklüğüne göre yılda en az bir veya iki kez tekrarlanması yaygın bir uygulamadır.
Kompresör ve basınçlı hava sistemlerinde enerji tasarrufu çoğu zaman büyük yatırımla değil; kaçakların giderilmesi, basıncın ihtiyaca göre ayarlanması, kompresörlerin doğru sıralanması ve atık ısının kullanılmasıyla başlar. Hangi önlemin önce yapılacağına karar vermek için ise tahmin yerine ölçüme dayalı bir değerlendirme gerekir.
AFN Enerji, sanayi tesislerinde enerji etüdü kapsamında kompresör dairesi dahil olmak üzere enerji tüketen sistemlerin ölçüm ve analizini yapar, tasarruf önlemlerini geri ödeme süreleriyle birlikte raporlar. Ayrıntılar için enerji etüdü ile enerji verimliliği sağlanması sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Bu içerik Kasım 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmıştır. İşlem öncesinde güncel metni kontrol etmeniz önerilir.
Uzman ekibimizle projelerinizi değerlendirin
Telefon
0312 473 44 46E-posta
bilgi@afn.com.trAdres
Öveçler Mah. 1335 Sok. No:9/19
Çankaya / ANKARA
Çalışma Saatleri
Pzt-Cuma: 08:00-18:00
Size hemen geri dönelim
Sonraki Yazı
Son yazıdasınız
Bu konuyla ilgili diğer blog yazılarımızı keşfedin ve bilginizi artırın
Verimlilik Artırıcı Proje (VAP) desteği, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının enerji tüketimini az...
Devamını OkuISO 50001 Enerji Yönetim Sistemi, bir kuruluşun enerji performansını planlı, ölçülebilir ve sürekli...
Devamını OkuEnerji yöneticisi zorunluluğu, 5627 sayılı Enerji Verimliliği Kanunu ve Enerji Kaynaklarının ve Ener...
Devamını Oku15 yıllık tecrübemiz ve uzman kadromuzla enerji verimliliği konularında size destek olmaya hazırız.